Một số điểm mới trong Nghị định 126/2017/NĐ-CP

Nghị định 126/2017/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành ngày 16/11/2017 về chuyển doanh nghiệp nhà nước và công ty TNHH MTV do doanh nghiệp nhà nước đầu tư 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần. Nghị định này thay thế Nghị định số 59/2011/NĐ-CP ngày 18/7/2011,  Nghị định số 189/2013/NĐ-CP ngày 20/11/2013 và Nghị định số 116/2015/NĐ-CP ngày 11/11/2015.

Điều kiện và hình thức cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) được Chính phủ quy định mới tại Nghị định số 126/2017/NĐ-CP.

 Theo quy định mới, các DNNN gồm Công ty TNHH MTV do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ là Công ty mẹ của Tập đoàn kinh tế, Công ty mẹ của Tổng công ty Nhà nước (kể cả ngân hàng thương mại Nhà nước), Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con; Công ty TNHH MTV độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ; doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ chưa chuyển thành công ty TNHH MTV; Công ty TNHH MTV do DNNN đầu tư 100% vốn điều lệ (sau đây gọi tắt là doanh nghiệp cấp 2) thực hiện cổ phần hóa khi đảm bảo đủ 2 điều kiện sau:

Thứ nhất: Không thuộc diện Nhà nước cần nắm giữ 100% vốn điều lệ. Danh mục doanh nghiệp thuộc diện Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ do Thủ tướng Chính phủ quyết định trong từng thời kỳ.

Thứ hai: Còn vốn Nhà nước sau khi đã được xử lý tài chính và đánh giá lại giá trị doanh nghiệp.

Ngoài ra, một điểm mới đáng chú ý là Nhà nước sẽ không cấp thêm vốn để cổ phần hóa. Cụ thể, Nghị định số 126/2017/NĐ-CP quy định rõ, các doanh nghiệp sau khi đã được xử lý tài chính và xác định lại giá trị doanh nghiệp theo quy định mà giá trị thực tế doanh nghiệp thấp hơn các khoản phải trả thì thực hiện như sau:

Đối với các doanh nghiệp thuộc danh mục Nhà nước tiếp tục nắm giữ trên 50% tổng số cổ phần khi cổ phần hóa theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan đại diện chủ sở hữu chỉ đạo doanh nghiệp phối hợp với Công ty Mua bán nợ Việt Nam và các chủ nợ của doanh nghiệp xây dựng phương án mua bán nợ để tái cơ cấu doanh nghiệp.

Trường hợp phương án mua nợ để tái cơ cấu doanh nghiệp không khả thi và hiệu quả thì chuyển sang thực hiện các hình thức chuyển đổi khác theo quy định của pháp luật.

Các doanh nghiệp còn lại, cơ quan đại diện chủ sở hữu quyết định chuyển sang thực hiện các hình thức chuyển đổi khác theo quy định của pháp luật.

Nhà nước theo đó sẽ không cấp thêm vốn để cổ phần hóa, kể cả các doanh nghiệp theo quy định của Thủ tướng Chính phủ về ban hành tiêu chí, danh mục, phân loại DNNN khi thực hiện cổ phần hóa thuộc diện Nhà nước nắm giữ trên 50% tổng số cổ phần.

Bên cạnh việc quy định có 3 hình thức cổ phần hóa (CPH) gồm: Giữ nguyên vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp, phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ; Bán một phần vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán bớt một phần vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ; Bán toàn bộ vốn Nhà nước hiện có tại doanh nghiệp hoặc kết hợp vừa bán toàn bộ vốn Nhà nước vừa phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ. Nghị định bổ sung thêm phương thức mới là phương thức dựng sổ. Đối tượng áp dụng phương thức dựng sổ theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ, giao Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể về việc bán cổ phần theo phương thức này.

Điều chỉnh tiêu chí lựa chọn và có chính sách bán cổ phần phù hợp cho cổ đông chiến lược đối với doanh nghiệp cổ phần hóa.

Cụ thể, Nghị định đã bổ sung tiêu chí gắn với trách nhiệm và chế tài, bảo đảm thực hiện cam kết đối với cổ đông chiến lược. Theo đó, nhà đầu tư đăng ký trở thành nhà đầu tư chiến lược phải có các điều kiện, như có đủ tư cách pháp nhân; có năng lực tài chính và có kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh 2 năm gần nhất phải có lãi, không có lỗ lũy kế.

Điểm quan trọng là nhà đầu tư phải có cam kết bằng văn bản khi đăng ký trở thành nhà đầu tư chiến lược trong việc tiếp tục duy trì ngành nghề kinh doanh chính và thương hiệu của doanh nghiệp CPH trong thời gian ít nhất 3 năm; không chuyển nhượng số cổ phần được mua trong thời hạn 3 năm; có phương án hỗ trợ DN sau CPH trong việc chuyển giao công nghệ mới, đào tạo nguồn nhân lực... Nếu không thực hiện các cam kết phải có nghĩa vụ bồi thường khi vi phạm.

Dự thảo cũng quy định rõ quy trình bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược được thực hiện sau cuộc bán đấu giá công khai với giá bán không thấp hơn giá đấu thành công bình quân của cuộc đấu giá công khai. Việc tổ chức bán cổ phần lần đầu cho nhà đầu tư chiến lược chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp thuộc danh mục Nhà nước tiếp tục nắm giữ trên 50% tổng số cổ phần khi CPH.

Không lo chờ xin ý kiến

Để tháo gỡ khó khăn, dễ thực hiện và thắt chặt nhằm ngăn chặn thất thoát vốn nhà nước là hai vấn đề được thể hiện rõ nét. Với việc loại bỏ những vướng mắc nhằm đẩy nhanh tiến độ CPH DNNN; Tại Nghị định 126, nhiều khó khăn vướng mắc trong quá trình CPH DNNN đã được loại bỏ. Trong đó có các quy định giúp chủ sở hữu, doanh nghiệp không còn lo dừng xin ý kiến, hoặc trì hoãn vì cơ chế chưa thông.

Cụ thể về chi phí thực hiện CPH, theo quy định cũ, mức chi phí này được tính theo giá trị doanh nghiệp CPH; mức chi không quá 200 triệu đồng đối với các doanh nghiệp có giá trị dưới 30 tỷ đồng; mức chi không quá 300 triệu đồng đối với các doanh nghiệp có giá trị từ 30 tỷ đồng đến 50 tỷ đồng;  mức chi không quá 400 triệu đồng đối với các doanh nghiệp có giá trị từ 50 tỷ đồng đến 100 tỷ đồng và mức chi không quá 500 triệu đồng đối với các doanh nghiệp có giá trị trên 100 tỷ đồng. Tại Nghị định số 126/2017/NĐ-CP quy định: Tiền thuê tổ chức kiểm toán, tư vấn CPH do cơ quan đại diện chủ sở hữu hoặc Ban chỉ đạo (nếu được ủy quyền) quyết định. Việc thanh toán chi phí cho các tổ chức tư vấn căn cứ vào hợp đồng ký kết giữa các bên liên quan. Trong đó, các gói thầu lựa chọn tư vấn (định giá, xây dựng phương án CPH, bán cổ phần cho nhà đầu tư chiến lược...)  có thể lựa chọn hình thức chỉ định thầu nếu giá trị gói thầu không quá 3 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, Nghị định 126 đã quy định cụ thể việc xử lý tài chính trong một số trường hợp đặc thù, nên các chủ sở hữu, doanh nghiệp không phải dừng việc thực hiện CPH để xin ý kiến.

Nghị định 126/2017/NĐ-CP  đã thay thế bổ sung quy định việc xác định phần vốn góp của doanh nghiệp CPH tại các công ty con ở nước ngoài sẽ thực hiện xác định như đối với khoản vốn đầu tư của doanh nghiệp CPH tại các doanh nghiệp khác. Đồng thời, quy định bổ sung hướng dẫn rõ khi CPH công ty mẹ , ngoài việc phải xác định lại giá trị vốn góp của doanh nghiệp CPH đầu tư vào doanh nghiệp cấp 2 theo các quy định tại Nghị định, thì doanh nghiệp cấp 2 là doanh nghiệp 100% vốn của doanh nghiệp CPH có vốn góp tại công ty TNHH TMV khác (doanh nghiệp cấp 3) cũng phải tiến hành xác định lại giá trị của doanh nghiệp cấp 3 và thực hiện xác định giá trị doanh nghiệp của doanh nghiệp cấp 3 tiến hành như đối với khoản vốn đầu tư của doanh nghiệp CPH tại các doanh nghiệp khác (theo phương pháp vốn chủ sở hữu).

Công khai, minh bạch để không có thông tin sai lệch khi CPH

Vấn đề công khai minh bạch trước đây cũng yêu cầu, nhưng Nghị định 126/2017/NĐ-CP đực quy định cụ thể, rõ ràng những vấn đề doanh nghiệp phải thực hiện công khai, minh bạch trong quá trình CPH như: Doanh nghiệp CPH phải thực hiện công bố công khai trên cổng thông tin điện tử Chính phủ, đồng thời gửi về Bộ Tài chính, Ban Chỉ đạo đổi mới và Phát triển doanh nghiệp để theo dõi: Lộ trình và tiến độ triển khai CPH, các thông tin về doanh nghiệp (trong đó có phương án sử dụng đất đã được phê duyệt, các diện tích đất đang có tranh chấp cần tiếp tục giải quyết - nếu có), các vấn đề về xử lý tài chính trong quá trình CPH, phương pháp định giá và kết quả xác định giá trị doanh nghiệp, phương án CPH, tình hình và kết quả triển khai phương án CPH, tình hình quản lý và sử dụng đất đai, phương án sắp xếp và mua cổ phần của người lao động, dự thảo Điều lệ của doanh nghiệp theo đúng quy định tại Luật doanh nghiệp 2014...

Hạn chế thất thoát vốn nhà nước

Nghị định 126/2017/NĐ-CP được sửa theo hướng trao quyền chủ động cho các chủ sở hữu và doanh nghiệp để dễ thực hiện, những cũng có những quy định đảm bảo chặt chẽ hơn nhằm hạn chế thất thoát vốn nhà nước.

Về vấn đề xác định giá trị doanh nghiệp, Nghị định quy định cụ thể các tiêu chuẩn các tổ chức tư vấn định giá. Đây là vấn đề lo ngại lâu nay do một số nhà tư vấn CPH yếu kém về năng lực định giá không sát hoặc kéo dài thời gian thực hiện. Nghị định này bổ sung quy định đối với các tổ chức tư vấn nước ngoài sẽ tham gia cung cấp dịch vụ liên quan đến CPH.

Theo đó, các tổ chức tư vấn nước ngoài là tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực thẩm định giá, kiểm toán, kế toán, tư vấn tài chính, tư vấn chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp theo pháp luật tại nước đặt trụ sở chính; có uy tín, năng lực, thương hiệu và ít nhất 5 năm kinh nghiệm về một trong các lĩnh vực thẩm định giá, kiểm toán, kế toán, tư vấn tài chính, tư vấn chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp được phép cung cấp các hoạt động dịch vụ kế toán, kiểm toán, tư vấn tài chính, tư vấn chuyển đổi sở hữu doanh nghiệp; trường hợp chưa có đủ 03 thẩm định viên về giá đã được cấp thẻ thẩm định viên về giá thì phải có hợp đồng hợp tác liên doanh với các tổ chức định giá trong nước đủ tiêu chuẩn sẽ được tham gia cung cấp dịch vụ tư vấn liên quan đến CPH.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định rõ trách nhiệm của tổ chức tư vấn về xác định giá trị doanh nghiệp như: Tuân thủ các quy định của pháp luật liên quan trong quá trình thực hiện nghiệp vụ xác định giá trị doanh nghiệp và thực hiện hợp đồng đã ký kết với khách hàng; chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả xác định giá trị doanh nghiệp; phải bồi thường thiệt hại do vi phạm các quy định của pháp luật trong quá trình thực hiện dịch vụ tư vấn định giá hoặc bị xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật...

Nghị định số 126/2017/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2018.

                              (Đào Thị Nhung)